S.P. Czaplinek - ul.Słoneczna 27

Nauczanie zdalne dla klas 7 i 8

Geografia 7a – L7, 7b – L8

7a – 12.05

7b – 13.05

Stefy podmiejskie i osadnictwo wiejskie w Polsce.

Z lekcji dotyczących demografii naszego kraju dowiedzieliście się o typach skupisk ludności, wskaźnikach urbanizacji, funkcji miast i ich wielkości.

Dzisiaj zajmiemy się szybko rozrastającymi się strefami podmiejskimi oraz rodzajami skupisk wiejskich. Materiały do tej lekcji znajdziecie w podręczniku str. 178 -183.

A teraz trochę wiedzy:

Aktualne rozmieszczenie miast w Polsce

Miasta w Polsce rozmieszczone są nierównomiernie. Mapa poniżej, po lewej, pokazuje wielką koncentrację miast na południu w okręgu katowicko‑krakowskim. Wyróżniają się też pojedyncze duże miasta na pozostałym obszarze – Warszawa, Łódź, Trójmiasto (Gdańsk, Gdynia, Sopot), Szczecin, Wrocław, Poznań i inne. Można również dostrzec gęściejszą sieć małych miast na zachodzie kraju i rzadszą na wschodzie. Taki ogólny podział na miejską Polskę Zachodnią i wiejską Polskę Wschodnią jest wyraźnie widoczny na mapie urbanizacji – po prawej.

 

Na obecne zróżnicowanie przestrzenne rozmieszczenia miast w Polsce miały duży wpływ dawne zabory. Na ziemiach należących do Prus w XIX wieku intensywnie rozwijał się przemysł, na czym skorzystały nasze regiony – Śląsk, Wielkopolska, Pomorze. Natomiast Mazowsze czy Małopolska znajdowały się wówczas na dalekich peryferiach Rosji oraz Austrii, dlatego ich rozwój gospodarczy został mocno zaniedbany przez wymienionych zaborców.

 

Po odzyskaniu niepodległości władze państwowe wielokrotnie podejmowały próby rozwoju obszarów słabo zurbanizowanych. Na przykład w latach 20. XX wieku na bazie Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w okolicach Kielc utworzono Centralny Okręg Przemysłowy (hutnictwo żelaza, przemysł maszynowy), w którym rozwinęły się takie miasta, jak Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice, Skarżysko‑Kamienna.
W 1975 roku wprowadzono podział administracyjny Polski na 49 województw, co miało przyczynić się do rozwoju mniejszych miast, które zostały stolicami tych województw, np. Sieradz, Łomża, Ostrołęka, Ciechanów, Chełm, Biała Podlaska, Siedlce.
Po przystąpieniu do Unii Europejskiej pojawił się Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej mający na celu aktywizację gospodarczą (rozwój miast, uczelni, turystyki, wspieranie innowacji, ulepszenie dostępu do Internetu, budowę dróg i obwodnic) pięciu województw: podkarpackiego, świętokrzyskiego, lubelskiego, podlaskiego i warmińsko‑mazurskiego.

Rozmieszczenie miast w Polsce zależało też od warunków naturalnych. Płaskie, rozległe Niziny Środkowopolskie to obszar typowo rolniczy, nie rozwinęła się tam gęsta sieć miejska. Na wyżynach, a zwłaszcza na Lubelszczyźnie, występują urodzajne gleby czarnoziemne, które również są intensywnie wykorzystywane w rolnictwie, tam też nie powstało zbyt wiele miast. W Karpatach teren jest pofałdowany, co nie sprzyja powstawaniu gęstej zabudowy miejskiej. Ale już w innych naszych górach – Sudetach – miast jest dużo więcej, a to za sprawą licznych bogactw naturalnych (węgiel kamienny i brunatny, złoto, rudy metali kolorowych, surowce skalne, wody mineralne), na bazie których nastąpił rozwój gospodarczy i silna urbanizacja tego obszaru.
Na mapie można też zauważyć względnie wysoki poziom urbanizacji na pojezierzach. Jest to jednak urbanizacja typowo demograficzna, czyli odnosząca się wyłącznie do ludności. Tereny te są porośnięte lasami i nieco słabiej zaludnione, jednostek osadniczych jest mało, dlatego każde, nawet małe miasto znacząco podnosi odsetek ludności miejskiej.

 

Aglomeracje miejskie

Wokół wszystkich większych miast, a także wokół niektórych mniejszych występuje tzw. strefa podmiejska. Jest to obszar mający silne powiązania społeczno‑gospodarcze, m.in. komunikacyjne, z miastem. Tradycyjna wiejska zabudowa zagrodowa ustępuje tam miejsca zabudowie willowej, rezydencjalnej i letniskowej, która jest efektem migracji części ludności miejskiej na wieś. Lokalizowane są też obiekty usługowe, najczęściej stacje paliw oraz towarzyszące im obiekty gastronomiczne (fast food), handel wielkopowierzchniowy oraz inwestycje produkcyjne i logistyczne.

Dosyć często się zdarza, że do granic dużego miasta z wielu stron przylegają mniejsze miejscowości – mamy wówczas jeden wielki obszar zabudowany zwany aglomeracją lub zespołem miejskim, np. aglomeracja warszawska, łódzka, krakowska, poznańska. Są to tzw. aglomeracje monocentryczne, czyli posiadające jeden główny ośrodek.
Policentryczną odmianą aglomeracji jest konurbacja, czyli zespół wielu równorzędnych miast bez ośrodka wyraźnie dominującego. Najbardziej znany przykład to konurbacja górnośląska. Co prawda Katowice są tu największym miastem i stolicą województwa z siedzibami rozmaitych instytucji regionalnych, ale inne miasta liczą niewiele mniej mieszkańców i też są siedzibami różnych instytucji, np. w Gliwicach znajduje się Politechnika Śląska, w Bytomiu – Opera Śląska, w Zabrzu – Śląskie Centrum Chorób Serca, a w Chorzowie – Park Śląski z wesołym miasteczkiem, ogrodem zoologicznym, stadionem, planetarium i innymi atrakcjami.

 

Osadnictwo wiejskie

Współczesna sieć osadnictwa wiejskiego, podobnie jak miasta, uformowała się w średniowieczu. Wielkość, przestrzenne rozmieszczenie i wygląd wsi uzależniony był od warunków środowiska przyrodniczego oraz od polityki państwa w zakresie rozwoju rolnictwa.
Generalnie tam, gdzie powierzchnia gospodarstw rolnych jest duża, obserwuje się mniejszą gęstość wiejskiej sieci osadniczej i mniejsze zaludnienie poszczególnych wsi. Najmniej wsi przypadających na 1000 ha użytków rolnych jest w województwach północnych. Tam też jest dużo wsi małych o liczbie mieszkańców poniżej 200.
Największe zagęszczenie sieci wiejskiej występuje w Polsce Centralnej i Południowej, gdzie poszczególne wsie cechuje duże zaludnienie – często liczą po kilka tysięcy mieszkańców.

Spore zróżnicowanie wykazują kształty wsi. Najwięcej w Polsce jest tzw. ulicówek, czyli zwartych wsi powstałych wzdłuż ciągów komunikacyjnych (dróg) i rzek. W rozwidleniach dróg tworzyły się wielodrożnice. W obszarach górskich, w dolinach rzek powszechnie występują ciągnące się przez wiele kilometrów łańcuchówki.
W ostatnich 10 latach obserwuje się znaczący gospodarczy i społeczny rozwój wsi w Polsce za sprawą wykorzystywania środków unijnych. Przyczyną tego rozwoju jest również proces tzw. urbanizacji wsi polegający na emigracji na wieś ludności miejskiej i przechodzenie ludności wiejskiej do pozarolniczej działalności. Zmienia się w ten sposób nie tylko wygląd wsi, ale także struktura demograficzna. Obszary wiejskie w strefie podmiejskiej dużych miast są również miejscem lokalizowania nowoczesnych zakładów przemysłowych, hurtowni czy małej przedsiębiorczości.

Rys. 1

Rys. 2

Rys. 3

Rys. 4

Największą wsią w Polsce są Kozy koło Bielska Białej, które liczą aż 12 tys. mieszkańców.
Najdłuższa wieś w kraju to Zawoja u stóp Babiej Góry – jest to typowa górska łańcuchówka, której zabudowania ciągną się wzdłuż głównej drogi przez ok. 18 km.
Najwyżej położona polska wieś to Ząb na Podhalu – 1013 m n.p.m. Z Zębu pochodzi nasz dwukrotny złoty medalista olimpijski w skokach narciarskich Kamil Stoch.

 

W tekście powyżej opisano trzy typy wsi tj. ulicówkę, wielodrożnicę, i łańcuchówkę. Niżej są aż 4 rysunki schematu zabudowy. Dopasuj nazwy do schematów na rysunkach i spróbuj określić nazwę czwartego schematu zabudowy.

Odpowiedzi prześlij na adres kleszczonekwoj@gmial.com do dnia 20.05.2020.

 

 

Geografia 7a-L7; 7b-L8

11 maja 2020
Media Społecznościowe

Strona zrobiona w kreatorze stron internetowych WebWave

W kilku słowach o tym co robimy

Strona powstała w celu przekazywania informacji uczniom klas 7 i 8 Szkoły Podstawowej w Czaplinku na czas przerwy w normalnym funkcjonowaniu szkoły spowodowanej wprowadzeniem stanu zagrożenia epidemią koronawirusa

Strona działa od 23.03.2020 do czasu przywrócenia zajęć w szkołach.

Komunikaty dotyczące terminów wznowienia zajęć dostępne na stronie:

https://www.gov.pl/web/edukacja  

Przydatne informacje